مقاله ها

محرم و صنایع دستی

بی تردید تاثیر عزای امام حسین (ع) و شعائر دینی در صنایع دستی ایران زمین غیرقابل کتمان است. چه آنکه از سالهای دور هنرمندان این سرزمین به واسطه ی ارادت و عشقشان به سیدالشهدا و یاران باوفایش ادوات و هنرهای صناعی زیبایی را در این رابطه ساخته اند که تنها در مجالس برگزار شده در محرم و مراسم عزای اهل بیت کاربردی دارند. در ادامه به بخشی از این صنایع دستی و فنون و شیوه های به کار رفته برای تولید آنها اشاره می کنیم:

مشبک کاری روی فلز:

به واسطه ی این حرفه، صنایع دستی گوناگونی برای محرم تهیه شده است. از جمله علم یا علامت که خودش یک شاخه ی مهم از هنر صنایع دستی به شمار می رود. ایرانیان از دیرباز با دستان پرتوان خودشان با حکاکی نام ائمه اهل بیت و آیات و احادیث قرانی روی فلز، علامت هایی را ساخته اند که در مراسم عزای حسینی مورد استفاده قرار میگرفت و میگیرد.

قلم زنی: یکی از پر رونق‌ترین رشته های صنایع دستی اصفهان قلم زنی است که محصولات نقره ای، مسی و برنجی را با نقوش خاصی می آراید. هنرمندان با ابزاری خاص و وارد کردن ضربات بر روی سطوح مختلف نقش گل و مرغ، اشعار زیبای فارسی و یا آیات و احادیث را حک می کنند تا زیبایی محصولات خود را به رخ بینندگان بکشند.

اساتید بسیار بزرگ و زیادی هستند که در زمینه تولید و آموزش این هنر ارزشمند تلاش و کوشش و فعالیت میکنند که از جمله معروف ترین آنان استاد فرشچیان و استاد علمداری در زمینه تولید و بجا گذاشتن آثار زیبا و استاد راضیه حسینی در زمینه آموزش قلمزنی شهره میباشند.

این هنر و فن نیز علاوه بر محصولات تزئینی دیگر، به خدمت المان های محرم و عزاداری اهل بیت درامده و آثار نفیس و ارزشمندی را در این حوزه به جای گذاشته است شامل نام و چهره ی معصومین و همچنین آیات و احادیث شریفه روی فلز و ظروف فلزی مختلف می باشد.

ضریح سازی: ضریح‌سازی هم زیرمجموعه ای از فلزکاری محسوب می‌شود. برای ساخت درهای اماکن متبرکه هم از ضریح‌سازی استفاده می‌شود. در بیشتر مواقع برای درست کردن ضریح، تیمی از فلزکاران با هم همکاری می‌کنند. زرگران، قلمزنان، مشبک کاران، میناکاران در این گروه هستند. در ضریح‌سازی نباید آیات قرآن و نام بانی را ذکر کرد. اجزاء تشکیل دهنده ضریح به ترتیب بدنه و اسکلت، پیکره‌های سنگی، ستون‌ها، پایه ستون، گوی ماسوره‌ها، لچکی‌ها، ترنج‌ها، کتیبه‌های نقره، حواشی برجسته کاری، کتیبه‌های طلا مشبک‌های طلایی، زهوارها، میخ‌های تزیینی، گلدان‌ها، نقاشی‌های داخل ضریح و پارچه روی سقف مزار می‌باشد.

 

پرچم ها و رودوزی ها و چاپ های مذهبی:

استفاده از پرچم های مذهبی مزین به نام ائمه اطهار در ایام محرم و صفر نشان دهنده اهمیت این ایام در فرهنگ ما و ارادت عقیدتی مان به مسائل مذهبی است. پرچم های فوق که از بهترین کیفیت مواد اولیه و پارچه مخمل و متناسب با سلیقه نسل جوان طراحی شده است .دارای ابعاد مناسب جهت نصب در درب منازل بیرق‌ها در دو نوع پارچه کج‌راه یا مخمل تولید می‌شوند. بیرق‌های مخمل با وجود حساسیت بیشتر برای شستشو جلوه‌ و زیبایی بیشتری دارند و به شیوه چاپ سابلیمیشن برروی پارچه نقش گرفته و از ماندگاری بالایی برخوردارست.

بنا به روایتهای تاریخی نخستین پرچم دوزی برای هیاتهای مذهبی در مشهد انجام گرفت و این هنر از شهر امام رضا(ع) به دیگر نقاط كشور تسری یافت. بازار رضای مشهد از گذشته های دور محل كسب پرچم دوزان محرم بوده است. فضای بازار با صدای چرخ گلدوزان عجین شده و خاطرات مردم از بازار قدیم مشهد با موسیقی پرچم دوزان گره خورده است.

گلدوزی دو نوع است كه شامل پرچم دوزی و جانماز دوزی می شود. پرچم دوزی همان دوختن اسامی یا روایات و عبارات قرآنی بر روی پارچه های عزاداری به شمار می رود. هنر پرچم دوزی سه هنر نقاشی، خوشنویسی و گلدوزی را در بر می گیرد و هنرمندان این عرصه در واقع در سه شاخه هنری فعال هستند.

زنجیر سازی: ساخت زنجیر عزاداری نیز از جمله هنرهای صنایع دستی محسوب میشود. ساخت و تعمیر این ابزار که در ماه محرم رواج می گیرد ظرافت خاصی می طلبد و در اردبیل توسط چاقو سازان قدیم صورت میگیرد. گاهی در ساخت دسته زنجیر از استخوان شتر و حکاکی روی آن استفاده می شود. ضمن این که جوش حلقه های زنجیر هم با یکدیگر متفاوت است. برای مثال اگر حلقه ها برنجی باشد از جوش نقره و اگر پولادین باشد از جوش برنج در اتصال حلقه ها به هم استفاده می شود. ساخت زنجیر، یک هنر تلفیقی است و رشته هایی چون حکاکی، قلمزنی و زنجیربافی را شامل می گردد.

پوست و چرم دوزی: تلفیق این فن از ساخت صنایع دستی و المان های ماه محرم و عزای حسین (ع) در محصولاتی مثل لباس های مناسب برای تعذیه خوانی از جمله پوتین چرم، دستکش، زره و کلاه خود، و غلاف شمشیر به نمایش می آید.

 

السلام علیک یا اباعبدالله الحسین…

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *